Υπογονιμότητα στον άνδρα

Υπογονιμότητα στον άνδρα

Male Infertility

Η υπογονιμότητα στον άνδρα μπορεί να οφείλεται σε ανεπαρκή παραγωγή σπέρματος, ασθενή κινητικότητα ή / και πρόωθητικη δραστηριότητα, ανώμαλη μορφολογία ή το συνδυασμό των διαταραχών αυτών. Τα αρσενικά όργανα αναπαραγωγής δηλαδή οι όρχεις είναι υπεύθυνα για την παραγωγή, θρέψη και μεταφορά των σπερματοζωαρίων και για την παραγωγή κι έκκριση των αρσενικών σεξουαλικών ορμονών που απαιτούνται για τη συντήρηση του ανδρικού αναπαραγωγικού συστήματος.
Η μειωμένη ανδρική γονιμότητα μπορεί να προκύψει για διάφορες αιτίες οι οποίες ως επί το πλείστον σχετίζονται με ενδοκρινικούς παράγοντες, μηχανικους / φυσικούς παράγοντες, λοιμώδη λόγους, ανοσολογικές και γενετικές προδιαθέσεις.

1.Ενδοκρινικοί Παράγοντες

Η κύρια ορμόνη, υπεύθυνη για την παραγωγή των σπερματοζωαρίων ονομάζεται τεστοστερόνη και παράγεται στους όρχεις μέσω δύο ξεχωριστών οδών, οι οποίες ρυθμίζονται από δύο αδένες στον εγκέφαλο, τον υποθάλαμο και την υπόφυση. Οποιαδήποτε διαταραχή στην κανονική λειτουργία των δύο αδένων μπορεί να διακυβεύσει την παραγωγή σπερματοζωαρίων. Επιπλέον, άλλες ορμόνες ή χημικές ουσίες που παράγει ή επιλέγει να χορηγήσει εξωγενώς ένας άνδρας μπορούν να συμβάλουν αρνητικά στην παραγωγή, έκκριση κι επακόλουθη λειτουργία της τεστοστερόνης.

2. Μηχανικοί / Φυσικοί Παράγοντες

Τραύμα ή συστροφή στόν όρχη μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη δυσλειτουργία του αγωγού (σπερματικού πόρου) ο οποίος μέσω της εγγενής του αντανακλαστικής μυϊκής συστολής ωθεί προς τα εμπρός τα σπερματοζωάρια από τους όρχεις στην ουρήθρα. Ο σπερματικός πόρος μπορεί επίσης να παρουσιάζει απόφραξη λόγω π.χ. κάποιας παλαιότερης λοίμωξης ή ακόμη μπορεί να μην εχει δημιουργηθεί, δηλαδη να απουσιάζει εκ γενετής, κι επομενως η κανονική εκσπερμάτωση να μην καθίσταται δυνατή.
Ορισμένοι ανδρες μπορεί να εκδηλωσουν παλίνδρομη εκσπερμάτωση, μια κατάσταση όπου τα σπέρματοζωαρια ανακατευθύνονται στην ουροδόχο κύστη αντί προς την ουρήθρα. Παλίνδρομη εκσπερμάτωση παρουσιαζεται συνηθεστερα σε ατομα τα οποια πασχουν απο διαβητη τυπου Ι, ή που έτυχαν ολική προστατεκτομή.
Το 3-5% περίπου όλων των αρσενικών ανήλικων παιδιών παρουσιάζουν κρυψορχία, μια παθολογική κατάσταση όπου ο ένας ή και οι δύο όρχεις παραμένουν κρυμμένοι στο κάτω μέρος της κοιλιάς (συνηθέστερα παρατηρείται σε άνδρες που έχουν γεννηθεί πρόωρα). Τα άτομα στα οποια η κρυψορχία δεν αντιμετωπίζεται έγκαιρα (πριν την εφηβεία) μπορεί να υποστούν μη αναστρέψιμη βλάβη της λειτουργίας των όρχεων.
Ένας σημαντικός αριθμός των ανδρών παγκοσμίως υποφέρει από σεξουαλική δυσλειτουργία. Το γήρας, η υψηλή αρτηριακή πίεση κι ο διαβήτης (εκ γενετής ή επίκτητος) μπορούν να προκαλέσουν ανικανότητα η οποια θα οφείλεται κυρίως στη μειωμένη παραγωγή τεστοστερόνης, μειωμένη ροή αίματος και μειωμένη νευρολογική λειτουργία. Ορισμένοι άνδρες αποτυγχάνουν να ελέγχουν την εκσπερμάτωση, η εμφάνιση της οποίας προηγείται της σεξουαλικής επαφής ή της επέλευσης λίγο αργότερα. Αν και η αιτία της πρόωρης εκσπερμάτωσης δεν είναι απολυτα κατανοητη, πιστεύεται ότι τόσο ψυχολογικοι αλλά και βιολογικοί παράγοντες συμβάλλουν σε αυτό.

3.Λοιμώδης Παράγοντες

Τόσο οι βακτηριακές όσο και οι ιογενείς λοιμώξεις επιδρούν αρνητικά στο γεννητικό σύστημα αλλοιώνοντας τη δυναμική διαδικασία της σπερματογένεσης κι επομενως μειώνουν τον αριθμό, την κινητικότητα και την ενεργητικότητα των σπερματοζωαρίων. Εκτός από την αρνητική επίδραση στην αναπαραγωγική λειτουργία, ενδεχόμενες λοιμώξεις μπορεί να προκαλέσουν μόνιμη απόφραξη των περιελισσόμενων σπερματικών σωληνάριων, τα οποια είναι υπεύθυνα για τη μεταφορά των σπερματοζωαρίων εντός των όρχεων ή ακομη να επηρεάσουν τον αδένα του προστάτη (προστατίτιδα), μια κατάσταση η οποία, αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα εξελίσσεται σε μη αναστρέψιμη. Η πιο συχνή επιπλοκή σε ενήλικα άτομα είναι η ασυμπτωματική λοίμωξη του ιού της παρωτίτιδας κοινώς μαγουλάδες η οποία εξελίσσεται σε ορχίτιδα (φλεγμονή του ενός ή και των δύο όρχεων) επηεράζοντας αρνητικά την φυσιολογική κυταταρική λειτουργία των όρχεων με αποτέλεσμα την μειωμένη παραγωγή και βιωσιμότητα σπερματοζωαρίων.

4.Τρόπος και Ποιότητας Ζωής

Το επίπεδο γονιμότητας ενός ατομου σχετίζεται άμεσα με το τρόπο και τη ποιότητας ζωής που επιλέγει να ακολουθεί. Πιστεύεται όπως ο πρωταρχικός λόγος στη μείωση της αναπαραγωγικής ικανότητας του ανθρώπου οφείλεται στη διατροφική «ρύπανση» του οργανισμού, ένα παγκόμιο φαινόμενο του οποίου τα αρνητικά αποτελέσματα κι επιπτώσεεις επεκτείνονται με ανησυχητικές διαστάσεις. Αυξητικές ορμόνες, τοξικές και χημικές ουσίες, συντηρητικά και στεροειδή που καταναλώνεται από τα ζωικά προϊόντα, τα ψάρια, τα φρούτα και τα λαχανικά, όλα συμβάλλουν σημαντικά στην μειωμένη ανδρική γονιμότητα σήμερα.
Επιπλέον, η έκθεση σε περιβαλλοντικούς κινδύνους και τοξίνες, όπως τα φυτοφάρμακα, οι μπογιλες, οι κόλλες κι η ραδιενέργεια, η υπερβολική και η χρόνια κατάχρηση αλκοόλ, η παρατεταμένη χρήση ναρκωτικών και το κάπνισμα, η υπερβολική προπόνηση σε συνδυασμό με τη χρήση αναβολικών στεροειδών κι οι βιομηχανικοι ρύποι από βαρέα μέταλλα ( π.χ. κάδμιο, μόλυβδο και υδράργυρο) συνδράμουν δυσμενώς στη παραγωγή και ποιότητα του σπέρματος αλλά και στην υγεία του ανθρώπου γενικότερα.

5. Ανοσολογικοι Παραγοντες

Εκτιμάται ότι περίπου στο 10% όλων των υπογόνιμων ανδρών εκδηλώνεται αντισώματα ενάντια στα σπερματοζωάριά τους, ενώ το ποσοστό του αυτοάνοσου αυτού φαινομένου περιορίζεται στο 1% για τα άτομα με αποδεδειγμένη γονιμότητα. Τα αντισώματα είναι πρωτεϊνικά μόρια που παράγονται από τα κύτταρα του αίματος και χρησιμοποιούνται από το ανοσοποιητικό σύστημα για την καταπολέμηση ξένων ουσιών, όπως τα βακτήρια κι οι ιοί. Οι λόγοι για τους οποίους ορισμένοι άνδρες δημιουργούν αντισώματα κατά των ίδιων των σπερματοζωαρίων τους δεν έχουν επακριβώς διευκρινιστεί. Συνήθως όμως συναντάται σε άνδρες οι οποίοι υπέστησαν σοβαρές ορχίτιδες, συστροφές ή καρκίνο, έχουν διαγνωστεί με σοβαρού βαθμού κιρσοκήλη (διεσταλμένες ορχικές φλέβες με αποτέλεσμα την αύξηση της θερμοκρασίας), υπεβλήθηκαν σε βαζεκτομή (απολίνωση των σπερματικών πόρων) ή παρουσιάζουν εκ γενετής ανωμαλίες στους όρχεις. Τα αντισώματα προσαρτώνται στα σπερματοζωάρια προακλώντας τη σύγκλισή τους σε διαφορετικούς προσανατολισμούς, καθιστώντας τα ανίκανα να διεισδύσουν την τραχηλική βλέννη κι επομένως πρόσβαση προς το ωάριο, καθώς η κινητικότητα κι η πρόοδος τους επηρεάζεται σημαντικά. Η χρήση των τεχνικών υποβοηθούμενης αναπαραγωγής όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση ή ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίου (εισαγωγή ενός σπερματοζωαρίου εντός του ωαρίου επεμβατικά, με μικροχειρισμό) συνιστάται σε αυτές τις περιπτώσεις ούτως ώστε να παρακαμβθούν οι αρνητικές επιπτώσεις των αντισωμάτων.

6.Γενετικοι Παραγοντες

Η μερική ή ολική απόφραξη του γεννητικού συστήματος μπορεί να είναι αποτέλεσμα μιας συγγενούς (παρουσιαζεται κατά τη γέννηση) ανωμαλιας ή συνέπεια μιας γενετικής προδιάθεσης. Σχεδόν όλοι οι ανδρες, για παράδειγμα που είναι φορείς Κυστικής Ίνωσης εκδηλώνουν αποφρακτική αζωοοσπερμία, καθώς γεννιούνται χωρίς σπερματικούς πόρους (αγωγοί εντός των οποίων το σπερματοζωάρια μεταφέρονται μέσα στους όρχεις). Επί πλέον, αρκετές κληρονομικές παθήσεις οι οποίες εκφράζονται σαν σύνδρομα (με χαρακτηριστιακά συμπτώματα) δύναται να επηρεάζουν αρνητικά την παραγωγή σπέρματος λόγω υπανάπτυξης, δυσλειτουργίας ή ατροφίας των όρχεων. Χρωμοσωμικές ή μονογονιδιακές διαταραχές (ανωμαλίες) που προκύπτουν λόγω κληρονομικότητας ή μιας καινούριας μετάλλαξης κατά την γονιμοποίηση πολύ νωρίς κατά την εμβρυογένεση, αποτελούν καίριους γενετικούς ρόλους στην ανδρική υπογονιμότητα. Οι πιο συνήθες είναι: .

Σύνδρομο Kallmann Η γενετική διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από καθυστερημένη ή απούσα εφηβεία και διαταραγμένη αίσθηση της όσφρησης. Γενικά, επηρεάζει την παραγωγή των ορμονών που διαμεσολαβούν κατά τη σεξουαλική ανάπτυξη. Τα αρσενικά άτομα τα οποία παρουσιάζουν αυτή την κατάσταση έχουν μειωμένη λειτουργία των όρχεων λόγω ανεπάρκειας στην έκκριση των αναπαραγωγικών ορμονών (FSH και LH) κι επομένως την παραγωγή τεστοστερόνης. Τα άτομα με σύνδρομο Kallmann δεν αναπτύσσουν δευτερεύοντα φυλετικά χαρακτηριστικά κατά την εφηβεία.

Μυοτονική Δυστροφία Είναι μια διαταραχή η οποία επηρεάζει με σύνθετο τρόπον τον οργανισμό και σχετίζεται τόσο με μυϊκές όσο και με ενδοκρινικές ανωμαλίες. Άνδρες που έχουν διαγνωσθεί με την κατάσταση αυτή παρουσιάζουν ορχική ατροφία, ανικανότητα, ολιγοσπερμία ή ακόμη και αζωοσπερμία. Πάνω από το 75% του ανδρικού πληθυσμού που επηρεάζεται είναι υπογόνιμο ή εντελώς στείρο.

Σύνδρομο Klinefelter Προκύπτει, όταν ένα άτομο αποκτά ένα επιπλέον χρωμόσωμα Χ στο γονότυπο του (47 XXY). Χαρακτηρίζεται από μόνιμη ζημιά των όρχεων, οι οποίοι είναι επίσης μικρότερου μεγάθους κι ινώδης. Επιπλέον, παρατηρούνται ανωμαλίες στο αναπαραγωγικό ενδοκρινικό σύστημα που οδηγούν τις περισσότερες φορές σε αζωοσπερμία. Σύγχρονες τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής όπως η χειρουργική ανάκτηση σπερματοζωαρίων μέσω ορχικής βιοψίας κι η μετέπειτα μικρογονιμοποίηση ωαρίων (ICSI) θα μπορούσε να είναι επωφελής σε ορισμένους ασθενείς με σύνδρομο Klinefelter ενώ για το μεγαλύτερο ποσοστοόη μόνη λύση για να τεκνοποιήσουν είναι η χρήση σπέρματος από δότη.

Σύνδρομο Kartagener Είναι μια κληρονομική πάθηση που προκαλεί την αναστροφή των σπλάγχνων π.χ. δεξιοκαρδία αλλά και διαταραχές στην αναπνευστική οδό. Άνδρες που παρουσιάζουν το σύνδρομο αυτό εμφανίζουν διαταραχές στην κινητικότητα και ζωτικότητα των σπερματοζωαρίων. Τέτοιοι ασθενείς μπορούν να επωφεληθούν από τη χειρουργική εξαγωγή σπέρματος και την επακόλουθη γονιμοποίηση ωαριων όπως και στη περίπτωση Klinefelter.

Ανακατατάξεις Χρωματοσωματων Περιλαμβάνει μία ή περισσότερες αλλαγές (διαγραφή, αντιγραφή, αντιστροφή ή μετατόπιση) στην κανονική δομή ενός χρωματοσώματος αλλάζοντας κατά συνέπεια τη συγκεκριμένη σειρά των γονιδίων του. Τέτοιες ανακατατάξεις δημιουργούν μια γενετική ανισορροπία η οποία αναπόφευκατα οδηγεί σε πρόωρη αποβολή.

Μικροελλείμματα στο χρωμόσωμα Υ Το Υ είναι το μικρότερο χρωμόσωμα και συνδέεται με μόνο 220 γονίδια. Τα πλέον σημαντικά είναι αυτά που σχετίζονται με το προσδιορισμό του φύλου. Μικροελλείματα σε ορισμένα τμήματα του DNA στο Υ χρωμόσωμα συνδέονται άμεσα με σοβαρά προβλήματα υπογονιμότητας στον άνδρα όπως η αζωοσπερμία. .